Πληκτικό Απόγευμα – Tarde de tedio, Carmen Martín Gaite

ΑΝΤΕ, σήκω, είχες πει ότι απόψε θα βγαίναμε μαζί σου αν έκανε καλό καιρό και τώρα θέλει να μας βγάλει η Χουάνα. Πες της να μη μας βγάλει. Μας το ‘πες χθες ότι θα βγαίναμε μαζί σου, έτσι; Μάλωσέ τη γιατί δεν μας αφήνει να μπούμε και λέει ότι θα μας δείρει, αν μπούμε, και έσπρωξε τον Ερνέστο και τώρα κλαίει εκεί έξω, δεν τον ακούς; Άντε, γιατί κοιμάσαι, όλο κοιμάσαι, σε βαρέθηκα.

– Χριστέ μου, τι παιδί, δεν μιλάνε έτσι στη μαμά, είν’ αμαρτία. Με συγχωρείτε, κυρία, δεν τα βγάζω πέρα μαζί τους, κάνουν του κεφαλιού τους. Έλα, κούκλα μου, της μαμάς τής πονάει το κεφάλι, η Χουάνα θα σας πάει στο πάρκο. Συνέχεια

Posted in Λογοτεχνία | Tagged , | Σχολιάστε

Ευέλικτη συσσώρευση – Flexible specialization

Μία σειρά από προβλήματα άρχισαν να εμφανίζονται ήδη από την δεκαετία του 1960 στις δυτικές κοινωνίες που κατέστησαν το καθεστώς του φορντισμού υπό κρίση και κατ’ επέκταση επηρέασαν τις δομές των πόλεων. Από την μία μεριά η οικονομία βρισκόταν υπό ύφεση δεδομένου ότι μειωνόταν η βιομηχανική παραγωγή, δεν πραγματοποιούνταν επιπλέον επενδύσεις, το κόστος των πρώτων υλών αυξανόταν, ενώ από την άλλη υπήρξαν κοινωνικές αναταραχές που είχαν να κάνουν με εργατικές κινητοποιήσεις και γενικότερα αιτήματα για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης. Αυτά είχαν ως συνέπεια στις πόλεις που ήταν μεγάλα βιομηχανικά κέντρα να υπάρξει ραγδαία αποβιομηχάνιση αφού πολλές μονάδες έκλειναν ή μετεγκαθίσταντο, αυξήθηκε η ανεργία του ενεργού πληθυσμού και υποβαθμίστηκαν πολεοδομικά συγκροτήματα. Η μεγαλύτερη υποβάθμιση παρατηρήθηκε στα κέντρα των μεγάλων πόλεων και σε περιοχές που ήταν εμφανής η αποβιομηχάνιση. Συνέχεια

Posted in Γεωγραφία | Tagged , , | Σχολιάστε

Φορντικό καθεστώς συσσώρευσης – Fordism / neo-Fordism

Από το τέλος της δεκαετίας του 1960 και μετά στον ευρωπαϊκό χώρο γίνονταν ανακατατάξεις που σχετίζονταν με κοινωνικές αναταραχές και υφεσιακά προβλήματα στον χώρο της οικονομίας. Ο ορθολογισμός στη λήψη αποφάσεων και οι οικονομικές πρακτικές που ακολουθούνταν στην πολιτική τις τελευταίες δεκαετίες φαίνονταν να μην μπορούν να δώσουν λύσεις στα νέα προβλήματα όπως ήταν η μείωση της βιομηχανικής παραγωγής, η αύξηση της ανεργίας και η ραγδαία αναδιάρθρωση των παραγωγικών δομών στα βιομηχανικά κέντρα της βορείου Ευρώπης.  Μέσα σε αυτό το πλέγμα των προβλημάτων οι επιστήμες αναδιάρθρωσαν την οπτική τους και ειδικότερα για την ανάλυση και επίλυση κοινωνικών φαινομένων εστίασαν στην αλληλεξάρτηση που διέπει τις σχέσεις του ανθρώπινου παράγοντα με το φυσικό περιβάλλον. Ως εκ τούτου η μελέτη των χωρικών μετασχηματισμών απέκτησε καταρχήν κοινωνικό περιεχόμενο.         Συνέχεια

Posted in Γεωγραφία | Tagged , , | Σχολιάστε

Θετικιστική Γεωγραφία και κανόνας τάξης – Rank Size rule

Ένα ποσοτικό μοντέλο που αναδείχθηκε στα πλαίσια της νέας θετικιστικής Γεωγραφίας ήταν ο κανόνας τάξης – μεγέθους ή σειράς  – μεγέθους.  Ο κανόνας αυτός που ευρύτερα καλείται «Rank – Size rule» χρησιμοποιήθηκε στη Γεωγραφία για να αποδοθεί η μαθηματική έκφραση της πληθυσμιακής κατανομής των πόλεων μιας χώρας μιας περιφερείας ή παγκοσμίως. Η πρώτη αναφορά περί μιας κατανομής που ικανοποιεί τον πληθυσμό των πόλεων πραγματοποιήθηκε από το γερμανό φυσικό  Felix Auerbach (1856 – 1933) το 1913 ενώ αναδιατυπώθηκε και μαθηματικοποιήθηκε το 1949 από τον αμερικάνο γλωσσολόγο George K. Zipf (1902–1950).   Συνέχεια

Posted in Γεωγραφία | Tagged , , , | Σχολιάστε

Ποσοτική Γεωγραφία – Quantitative Revolution in Geography

Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στις δυτικές κοινωνίες ήταν διάχυτο το πνεύμα της ανασυγκρότησης. Οι καταστροφές που είχαν επέλθει από τις πολεμικές συρράξεις ήταν σημαντικές και πρωτεύοντα ρόλο στις πολιτικές των δυτικών κυβερνήσεων της Ευρώπης είχε η παλινόρθωση της κοινωνικής ευημερίας και η ανασυγκρότηση των οικονομιών. Στα πλαίσια αυτού του μεταπολεμικού σχεδιασμού οι προσπάθειες ανασύνταξης επικουρήθηκαν από τις επικρατούσες οικονομικές και κοινωνικές θεωρίες καθώς επίσης και από τις πρόσφατες επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις. Κυρίαρχο μέλημα των εφαρμοζόμενων πολιτικών ήταν η βέλτιστη βιομηχανική χωροθέτηση, ώστε η οικονομία να αναπτυχθεί τάχιστα, καθώς και η πρότυπη αστική και περιφερειακή ανάπτυξη ώστε να επανέλθει η κοινωνική ευημερία. Συνέχεια

Posted in Γεωγραφία | Tagged , | Σχολιάστε

Πολιτική και Γεωγραφία – Early thoughts about Geopolitics

Στο τέλος του 19ου αιώνα τα Ευρωπαϊκά εθνικά κράτη επιδίδονταν σε κούρσα ανταγωνισμού. Αφενός μεν υπήρχε αποικιακός ανταγωνισμός με την επιδίωξη διεύρυνσης των εμπορικών οδών προς την μητρόπολή και αφετέρου δε ιμπεριαλιστικές τάσεις του ενός έναντι του άλλου. Η Γεωγραφία ως νεόκοπή επιστήμη και ειδικότερα ο κλάδος της Πολιτικής Γεωγραφίας αποτέλεσε εργαλείο για αυτές τους τις βλέψεις. Η Πολιτική Γεωγραφία ή αλλιώς γεωπολιτική αποτέλεσε έναν κλάδο που συνέδεε τις πολιτικές και τα συμφέροντα κάθε κράτους στη διεθνή σκηνή με τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά ενός τόπου. Επιπρόσθετα αποδείχθηκε σημαντικό εργαλείο  λήψης αποφάσεων των αποικιοκρατικών και ιμπεριαλιστικών δυνάμεων της εποχής του τέλους του 19ου και του μεσοπολέμου. Συνέχεια

Posted in Γεωγραφία | Tagged , | Σχολιάστε

Πρώτες Σχολές Γεωγραφίας – First major phases of Geography

Στις αρχές του 19ου αιώνα η Ευρώπη βρισκόταν σε διαβουλεύσεις. Ο Ναπολέων είχε ηττηθεί και στο Συνέδριο της Βιέννης (1815) το παλαιό καθεστώς «ancient regime» προσπαθούσε να παραμείνει κραταιό ώστε να συνεχίσει να ρυθμίζει τις καταστάσεις στον Ευρωπαϊκό χώρο. Ωστόσο οι εξελίξεις κατά την διάρκεια του αιώνα αυτού ήταν ραγδαίες και η έννοια της προόδου και αλλαγής ήταν διάχυτη σε όλους τους τομείς της ζωής. Στην Ευρώπη σταδιακά ξεσπούν φιλελεύθερα και εθνικιστικά κινήματα, γεγονός που είχε ως συνέπεια τη δημιουργία των σύγχρονων εθνικών κρατών, όπως της Γερμανίας και της Ιταλίας, ενώ παράλληλα κατακερματίστηκαν  αυτοκρατορίες όπως η Αυστροουγγρική και η Οθωμανική. Επιπλέον η βιομηχανική επανάσταση επεκτάθηκε σε όλο τον Ευρωπαϊκό χώρο ενώ και οι επιστήμες τόσο οι κοινωνικές όσο και οι θετικές πέρασαν σε περίοδο ραγδαίας ανάπτυξης.  Μέσα σε αυτό το κλίμα η Γεωγραφία ξέφυγε από τα στενά πλαίσια της χαρτογραφίας και αναδείχθηκε σε μια Ακαδημαϊκή επιστήμη. Συνέχεια

Posted in Γεωγραφία | Tagged , , | Σχολιάστε

1945 – 1970 Η χρυσή εποχή – Golden Age of Capitalism

Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι στο πρώτο μισό του του 20ου αιώνα καθώς και η ύφεση του μεσοπολέμου άφησαν ανεξίτηλα τα σημάδια τους στον Ευρωπαϊκό χώρο. Αφενός μεν ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος (Α’ Π.Π.) κατάστρεψε την ευρωπαϊκή οικονομική ευημερία που είχε κατακτηθεί τον 19ο αιώνα, αφετέρου δε το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (Β’ Π.Π.) βρίσκει μια Ευρώπη σε μεγάλη αποδιάρθρωση και ερειπωμένη. Οι πολιτικές που ακολουθήθηκαν από τις χώρες της δύσης την περίοδο αυτή ήταν πολυποίκιλες με μία εμφανή απομάκρυνσή τους από τις ιδέες του φιλελευθερισμού και του ελεύθερου εμπορίου. Τομή όμως στην άσκηση πολιτικής από μέρους του δυτικού κόσμου έπαιξαν οι καταστροφικές συνέπειες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι οποίες όμως οδήγησαν στη ραγδαία ανάπτυξη της Ευρώπης τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του 1970. Η περίοδος αυτή για την Ευρώπη έχει χαρακτηρισθεί ως «χρυσή εποχή».

Μετά το πέρας του Β’ Π.Π. οι Ευρωπαϊκές χώρες είχαν απωλέσει την ηγεμονική τους θέση στο παγκόσμιο σύστημα. Αδιαμφισβήτητος νικητής ήταν η οικονομία των Η.Π.Α. που ως παγκόσμιος ηγέτης και υπό τον φόβο της Σοβιετικής «απειλής» επεδίωξε τη δημιουργία μίας δυτικής συμμαχίας απέναντι σε αυτή την απειλή. Υπό το φόβο του Σοβιετικού επεκτατισμού καθώς και λόγω των συνεπειών των δύο Παγκοσμίων συρράξεων οι πολιτικές των χωρών του δυτικού κόσμου έδιναν έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη και άρχισαν να  διακατέχονται από σύμπνοια και κοινωνική ευαισθησία. Ο τρόπος που κατέστη δυνατή η οικονομική ανάπτυξη ήταν αφενός μεν με την εφαρμογή κεϋνσιανών πολιτικών αφετέρου δε μέσω της οικονομικής συνεργασίας των χωρών. Δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση σε αιτήματα που είχαν να κάνουν με την κοινωνική προστασία, την άμβλυνση των ανισοτήτων και γενικότερα την άποψη ότι το κράτος όφειλε να παρέχει υπηρεσίες στους πολίτες. Από την άλλη, η αδιαλλαξία στις σχέσεις μεταξύ των χωρών που ήταν διάχυτη κατά το μεσοπόλεμο έδωσε την θέση της στις συνεργασίες. Χαρακτηριστικά σημείο καμπής της Ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξής ήταν η συνεργασία των χώρων αρχικά στην ίδρυση της ΕΚΑΧ (Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα) το 1951 και έπειτα η ιδρυτική διακήρυξη της ΕΟΚ (Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα) στη Ρώμη το 1957.

Τα κύρια αίτια της ραγδαίας οικονομικής ανάπτυξης των χωρών της Δυτικής Ευρώπης ήταν η αύξηση της παραγωγικότητας με την αφθονία των εργατικών χεριών από τις μετακινήσεις πληθυσμών είτε αυτοί ήταν μετανάστες είτε αγρότες που γινόντουσαν εργάτες, η διαθεσιμότητα κεφαλαίων αρχικά με τη βοήθεια του σχεδίου Μάρσαλ και έπειτα με ιδιωτικά κεφάλαια, η αναζωογόνηση του εξωτερικού εμπορίου με τον περιορισμό των δασμών και άλλων ανασχετικών δράσεων, η σύγκλιση εργατών – εργοδοτών στα θέματα εργασίας και γενικότερα η ενίσχυση των καταναλωτικών δαπανών. Το κράτος την μεταπολεμική περίοδο είχε ρόλο σταθεροποιητικό δεδομένου ότι προέβαινε σε σημαντικές επενδύσεις και έδινε έμφαση στην κοινωνική πρόνοια. Οι οικονομίες της εποχής είχαν μικτό χαρακτήρα, από την μία μεριά εφάρμοζαν φιλελεύθερες πρακτικές, από την άλλη υπήρχε έντονος παρεμβατισμός, όπως ο έλεγχος του τραπεζικού συστήματος και σοσιαλιστικά στοιχεία. Επιπρόσθετος παράγοντας που συνέβαλε στην ανασυγκρότηση και αντέστρεψε την πολιτική των Ευρωπαϊκών χωρών ήταν η απόσυρσή τους με ειρηνικό τρόπο από τις αποικίες τους.

Στη μεταπολεμική περίοδο δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα σε θέματα πρόνοιας όπως ήταν η εθνική ασφάλιση, η περίθαλψη, η εξασφάλιση κατώτατου εισοδήματος, ο περιορισμός της ανεργίας με τη στήριξη της απασχόλησης και γενικότερα μέτρα που είχαν να κάνουν με τη μείωση των ανισοτήτων και τη διεύρυνση της κοινωνικής ευημερίας. Αυτό κατέστη δυνατό με την αύξηση των δημοσίων επενδύσεων, των προνοιακών δαπανών και με την επιβολή φορολογίας. Ένας άλλος τομέας που δόθηκε έμφαση ήταν οι τομείς εκπαίδευσης, κατάρτισης και έρευνας.  Εντός του πλαισίου του κοινωνικού κράτους η εκπαίδευση είχε σημαντικό ρόλο αφού εδραιώθηκε η υποχρεωτική εκπαίδευση και δόθηκε ώθηση στην επαγγελματική κατάρτιση και έρευνα. Η εκπαιδευτική αυτή μεταρρύθμιση είχε ως αποτέλεσμα την εντυπωσιακή πρόοδο στις επιστήμες και κατ’ επέκταση στις τεχνολογικές εφαρμογές

Σημαντικές ήταν και οι κοινωνικές αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν μεταπολεμικά. Σταδιακά μειώθηκε ο αγροτικός πληθυσμός και αυξήθηκε το βιομηχανικό εργατικό δυναμικό, ενώ υπήρξε ταχεία άνοδος στον τομέα των υπηρεσιώνς, ενώ μειώθηκε η παιδική θνησιμότητα αφού παρέχονταν πλέον καλύτερες υπηρεσίες υγείας. Η άνοδος του εισοδήματος του πληθυσμού σε συνδυασμό με τα τεχνολογικά επιτεύγματα διαφοροποίησε τις συμπεριφορές των πολιτών οι οποίες πλέον απέκτησαν μία «αγοραστική» κουλτούρα και υιοθετήθηκαν αστικοί τρόποι ζωής. Ως εκ τούτου υπήρξε σημαντική άνοδος του καταναλωτισμού, εδραιώθηκε η «τουριστική βιομηχανία» και ομοίως αναπτύχθηκαν οι τηλεπικοινωνίες και οι μεταφορές. Τέλος, κυρίαρχο κοινωνικό χαρακτηριστικό της μεταπολεμικής περιόδου ήταν ότι ο ταξικός διαχωρισμός με την έννοια που κυριαρχούσε κατά τον 19ο αιώνα πλέον είχε εξαλειφθεί αφού η μεσαία αστική τάξη ήταν η κυρίαρχη και η πολυπληθέστερη.

Ευνοϊκές συνθήκες και κατάλληλες θεσμικές ρυθμίσεις βοήθησαν τις χώρες της δύσης να γευτούν μία «χρυσή εποχή». Οι Παγκόσμιοι Πόλεμοι βρίσκουν σε πολύ διαφορετική θέση την Ευρώπη από ότι ήταν πριν από αυτούς και ουσιαστικά τα δεινά τους αφύπνισαν τις κυβερνήσεις ώστε να προβούν σε ενέργειες συνεννόησης και συνεργασίας. Το Σοβιετικό μοντέλο που αρχικά αποτελούσε απειλή έδωσε και αυτό με την σειρά του ώθηση στη σύμπνοια των κρατών, στη θέσπιση κοινωνικών μέτρων και στην εκπαιδευτική επανάσταση από μέρους των δυτικών κρατών. Σημείο καμπής για τον Ευρωπαϊκό χώρο ήταν η ίδρυση της ΕΟΚ και η μετεξέλιξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.      

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

Berend T.I., Οικονομική ιστορία του Ευρωπαϊκού 20ου αιώνα. Τα οικονομικά καθεστώτα από το Laissez-Faire στην παγκοσμιοποίηση, Αθήνα, Εκδόσεις Gutenberg, 2009.

Blanning T.C.W. (επιμ.), Ιστορία της Σύγχρονης Ευρώπης, Εκδόσεις Τουρίκη, Αθήνα 2009.

Mazower Mark, Σκοτεινή Ήπειρος. Ο ευρωπαϊκός εικοστός αιώνας, Αθήνα, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2001.

 

Posted in Ιστορία | Tagged , , | Σχολιάστε

Οικονομικές πολιτικές κατά το Μεσοπόλεμο – Economy policies during the period of Great Depression

Μετά το τέλος του Α’ Π.Π. στις ευρωπαϊκές χώρες υπήρχαν αμφισβητήσεις για τις φιλελεύθερες πολιτικές και, σε συνδυασμό με την Οκτωβριανή Επανάσταση το 1917, οι αμφισβητήσεις αυτές εντάθηκαν δεδομένου ότι εμφανίστηκαν εναλλακτικά μοντέλα. Μέχρι το τέλος του 1932 ο οικονομικός φιλελευθερισμός είχε εγκαταλειφθεί σχεδόν από το σύνολο των Ευρωπαϊκών χωρών. Προς την κατεύθυνση αυτή είχε συμβάλει και η οικονομική κρίση του 1929 που μεταδόθηκε στην Ευρώπη από την Αμερικανική ήπειρο. Η μεγάλη ύφεση των αρχών της δεκαετίας του ’30 που προκλήθηκε από τη νομισματική αστάθεια, από προβλήματα μεταξύ ζήτησης και προσφοράς, από την ελαχιστοποίηση των επενδύσεων στις Ευρωπαϊκές χώρες από την Αμερική και από την πτώση των τιμών των αγροτικών προϊόντων, είχε ως αποτέλεσμα όλες οι κυβερνήσεις να επιλέξουν ως πρώτιστο μέτρο τον προστατευτισμό της οικονομίας τους.      Συνέχεια

Posted in Ιστορία | Tagged , | Σχολιάστε